Cevaplayabilmen gereken bir soru seç
Bir bölümün tamamı yerine küçük bir öğrenme hedefiyle başla. “Fotosentezi anlamak” tek denemede sınanamayacak kadar geniştir. “Fotosentez sırasında açığa çıkan oksijenin kaynağını açıklamak” ise hatırlamayı deneyebileceğin belirli bir hedeftir. Hedefin birinci dereceden denklem çözmek gibi bir işlem veya ivmeyle hızı birbirinden ayırmak gibi bir karşılaştırma da olabilir.
Önce temel bir anlayış oluşturacak kadar oku. Aktif hatırlama hiç öğrenmediğin bilgiyi tahmin etmeni gerektirmez. Kısa bir bölüm okuduktan veya çözülmüş bir örneği inceledikten sonra kaynağı kapat. Cevabı yaz, sesli anlat, süreci çiz ya da benzer bir soruyu boş kâğıtta çöz. Cevaplama biçimin, sonunda yapman beklenen işe uygun olsun.
Somut örnek: bir biyoloji açıklamasını hatırlamak
Notlarında fotosentez sırasında açığa çıkan oksijenin sudan geldiğini öğrendiğini düşün. İlk sorun şu olabilir: “Açığa çıkan oksijen nereden gelir ve bu moleküle ne olur?” Bakmadan “Bitki şeker üretirken karbondioksitten gelir” diye cevap verdiğini varsayalım. Bu hata yararlıdır; çünkü tam olarak hangi iki bilgiyi karıştırdığını gösterir.
Notları açıp cevabı düzelt: ışığa bağımlı tepkimelerde su parçalanır; elektron ve proton sağlar, oksijen açığa çıkar. Karbondioksit ise karbon bağlanması yoluyla karbonhidratlara katılan karbonun kaynağıdır. Şimdi notları yeniden kapatıp bu ayrımı kendi cümlelerinle açıkla. Doğru cümleyi bakarak kopyalamak, onu hafızadan getirip getiremediğini göstermez.
Daha sonra soruyu değiştir: “Bol miktarda karbondioksit bulunan bir ortamda bitkinin yine de suya ihtiyacı olur mu? Neden?” Böylece aynı fikri başka bir biçimde kullanırsın. Sorunun ayrıntı düzeyini dersin beklentisine göre belirle. Başlangıç düzeyindeki bir öğrencinin temel ayrımı göstermek için bütün moleküler adımları yeniden kurması gerekmez.
Anlamayı ortaya çıkaran sorular hazırla
İyi bir sorunun açık bir cevabı vardır ama hafızana da iş bırakır. “İvme, hızın değişimi midir?” sorusu cevabın çoğunu zaten verir. “Bir cisim sürati sabitken nasıl ivmelenebilir?” sorusu ise yönün hızın bir parçası olduğunu açıklamanı ister. İşlem gerektiren derslerde yeni bir problem çözmek, tanım kartından daha fazlasını sınayabilir.
Tek kartın arkasına bir dersin tamamını koyma. Uzun açıklamayı anlamlı sorulara böl, ardından zaman zaman bu parçaları bir araya getiren kapsamlı bir görev ekle. Aksi hâlde ayrı ayrı ayrıntıları ezberleyebilir, ancak aralarındaki ilişkiyi açıklamakta zorlanabilirsin.
- Tanım: fikri kitap cümlesini tekrarlamadan açıkla.
- Karşılaştırma: bir benzerlik ve önemli bir fark söyle.
- Uygulama: bilgiyi yeni bir örnekte veya soruda kullan.
- Hata analizi: makul görünen bir cevabın neden yanlış olduğunu açıkla.
25 dakikalık bir oturum dene
İlk beş dakikada küçük bir konu öğren. Sonraki sekiz dakikada kaynağa bakmadan üç ila beş soruyu cevapla. Yedi dakikayı cevapları kontrol etmeye ve eksik kalan fikirleri net biçimde yazmaya ayır. Son beş dakikada en zayıf soruyu yeniden dene ve konuya ne zaman döneceğine karar ver. Bu süreler hafızanın işleyişine dair bir kural değil, başlangıç için bir çalışma düzenidir.
Her denemeyi sağlam, kısmi veya eksik olarak işaretle. Kısmi bir cevapta sonuç doğru olduğu hâlde açıklama yetersiz kalabilir. Kısmi ve eksik cevapları bir aradan sonra tekrar sına. Düzeltmenin hemen ardından doğru söylemen, gelecek hafta da hatırlayacağını kanıtlamaz. Sağlam cevaplara da geri dön; hatırlamak kolaylaşırsa arayı uzat.
Kısa bir hata notu tut: “Oksijenin kaynağıyla karbonun kaynağını karıştırdım.” Böyle bir not, sonraki çalışmada neyi düzeltmen gerektiğini söyler.
Açıklamayı geri bildirim olarak kullanıp yeniden dene
Hiç başlayamıyorsan boş sayfaya uzun süre bakmak yerine küçük bir ipucu al veya gerekli ön bilgiyi yeniden çalış. Yardımdan sonra bağımsız bir denemeye dön. Solvi bir soru için adım adım açıklama sunabilir, bilgi kartları ve testler oluşturabilir. Bu materyalleri sonraki hatırlama denemesine hazırlık olarak kullan ve önemli ayrıntıları ders kaynaklarınla karşılaştır.
Amaç okumayı, not almayı veya çözülmüş örnekleri ortadan kaldırmak değildir. Bunları, kendi başına ne üretebildiğini gösteren denemelerle ilişkilendirmektir. Tanıdık bir soruyu cevaplıyor ama soru farklı yazılınca zorlanıyorsan, konuyu tamamlanmış saymadan önce daha çeşitli uygulamalar yap.
