İlk Türk Toplumlarında Cinsiyet Egemenliği ve İnanç Sistemleri

13 - 16. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.

(I) Türklerin tarih sahnesine çıktıkları Güney Sibirya Ormanları ile Altay Dağları arasındaki bölgede, Tarih Öncesi Dönem'de önce kadınların hâkim olduğu anaerkil bir toplum yapısı içinde yaşadıkları bilinmektedir. (II) Kadını üstün cins, erkeği ikincil bir cins olarak kabul eden ve küçük gruplar hâlinde yaşayan bu toplulukların dinî, siyasi ve ruhani liderleri Türkçe "kam" adı verilen kadın şamanlardı. (III) "Ak Ana" da dedikleri, Umay Tanrıça'ya kâinatın yaratıcısı olarak inanıyorlardı. (IV) Önceleri kadınlara tabî olarak sadece toplayıcılık, avcılık, balıkçılık yapan erkekler, hayvanları evcilleştirerek avcılığın yanında hayvancılık da yapmaya başladılar. (V) Demir ve benzeri metallerden silah yapmaya başlayan yeryüzündeki ilk üç bölgeden birisi olan Altay'daki bu Türkler demircilerin de kadınlar gibi kam olabilmesiyle, kadın hâkimiyetinin yerine erkek hâkimiyetini oluşturdular. (VI) Bu yeni oluşan ataerkil erkek egemen yapıda Umay Tanrıça'nın yerini eril niteliklere sahip "Gök Tanrı" aldı. (VII) Bu inanç sistemine bağlı olarak kutsal kabul edilen cisim ve varlıklar etrafında tapınma amaçlı inanç ve düşünce örüntüsü olan kültler oluşmuştur. (VIII) Geleneksel ve bu en eski Türk dünya görüşüne göre kabul edilen kültlerden başlıcaları; atalar kültü, su, yer, dağ, ağaç, orman, ayı, at, ay, güneş, yıldızlar, bozkurt, turna, kartal, demir ve ateş kültleri sayılabilir. (IX) Günümüzde, Türkiye'deki Müslüman Türkler arasında bile bu eski kültlerle ilgili çeşitli halk inançlarına ve dinsel uygulamalara rastlanmaktadır.

16. Bu parçaya dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Cinsiyet ayrımının Orta Asya'daki tüm toplumlarda görüldüğü

B) İnanış sistemlerinin insanlığın ortaya çıkmasıyla oluştuğu

C) Cinsiyet egemenliğinin inanç sistemiyle ilişkili olduğu

D) Türk mitolojisinin ağırlıklı olarak dinî unsurlardan oluştuğu

E) Demirin bulunmasıyla tarımsal üretimin arttığı

Soruda görsel içerik var: Görselin sol tarafında numaralandırılmış cümlelerden oluşan bir metin parçası (I-IX) bulunmaktadır. Metin içinde bazı ifadelerin altı çizili veya vurgulu olduğu görülmektedir. Sağ tarafta ise 16. soru yer almaktadır. Soru kökünde 'Bu parçaya dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?' denilmektedir. Beş seçenekli bir çoktan seçmeli soru yapısıdır; seçeneklerin yanında dairesel işaretlemeler ve bazı onay işaretleri bulunmaktadır.