Gazel Nazım Biçimi

Merhaba! Edebiyat sınavlarında sıkça karşımıza çıkan temel bir divan edebiyatı kavramı sorusuyla karşı karşıyayız. Önce soruya bir göz atalım.

Soru bizden, verilen beyitlerden hangisinin bir gazelin makta beyti olmadığını bulmamızı istiyor.

Öncelikle 'makta beyti' kavramının ne olduğunu hatırlayalım. Makta kelimesi kesmek veya bitirmek anlamlarına gelir. Divan edebiyatında gazel ve kaside gibi nazım biçimlerinde şiirin son beytine makta adı verilir.

Bir beytin makta beyti olup olmadığını anlamanın en pratik ve kesin yolu ise, o beyitte şairin mahlasını, yani takma adını aramaktır. Divan şairleri genellikle şiirlerinin en son beytinde adlarını kullanarak adeta şiirin altına imzalarını atarlar.

Bu bilgi ışığında analiz yöntemimiz çok basit: Şıkları okuyup, içinde şair adı geçenleri makta beyti olarak kabul edeceğiz.

Şimdi şıklardaki beyitleri sırasıyla inceleyelim ve içlerindeki mahlasları tespit etmeye çalışalım. A şıkkına baktığımızda hemen ilk kelimenin 'Bâkî' olduğunu görüyoruz. Bâkî, divan edebiyatının çok meşhur bir şairidir.

B şıkkında ise şiir doğrudan 'Ey Nedîm' ifadesiyle başlıyor. Lale Devri'nin eğlence ve neşe şairi Nedîm'in mahlası burada bariz bir şekilde kullanılmış.