Cümle Ögesi ve Fiilde Çatı Analizi

Merhaba arkadaşlar! Bu dersimizde, Türkçe dil bilgisinde son derece önemli bir konu olan fiil çatılarını, özellikle de öznesine göre fiil çatılarını inceleyeceğiz. Sorumuzda bizden bir cümlenin yüklemini bulmamız ve öznesine göre çatısını belirlememiz isteniyor. Gelin bu dört çatı türünü de örneklerle sırayla inceleyelim.

Öncelikle bir cümlenin yüklemini bulurken, cümlede yargı bildiren, çekimli durumda olan fiili veya ek fiil almış ismi tespit ederiz. Öznesine göre çatı incelemesi yapabilmek için ise yüklemin mutlaka bir fiil olması gerekir. İsim cümlelerinde çatı aranmaz.

İlk çatı türümüz Etken Fiildir. Etken fiillerde işi yapan gerçek bir özne vardır. Yüklemde edilgenlik veya dönüşlülük ekleri olan le veya ne ekleri bulunmaz. Örneğin, Ali kitap okudu cümlesinde, okudu yüklemdir ve okuma işini yapan Ali gerçek öznedir.

İkinci türümüz Edilgen Fiildir. Bu fiillerde işi yapan gerçek özne belli değildir. Yüklem le veya ne eklerini alır ve cümledeki özne sözde özne adını alır. Örneğin, Sınıf temizlendi cümlesinde, temizleme işini kimin yaptığı belli değildir, temizlenen sınıf ise sözde öznedir.